Alternatibak erein, autonomia bildu

Alboanen 30. urteurrenaren harira, Peruko Piurako Nekazarien Ikerketa eta Sustapen Zentroko (CIPCA) ordezkari Alfredo Gamiorekin hitz egitera eseri gara. Erakunde aliatu gisa, CIPCAk hamarkadak daramatza landa-garapenaren eredu bat sustatzen. Eredu horren helburua ez da soilik lurraren produktibitatea hobetzea, baita gizarte-harremanak, genero-berdintasuna eta belaunaldi berriek landa-eremuan duten errotzea errotik eraldatzea ere.

Elkarrizketa honen bidez, Alfredok Peruko iparraldeko familia ekoizleen lorpenak, ikasketak eta laguntzeko erronka konplexuak partekatzen dizkigu.

Lurraldeari begirada integrala: ekoizpenetik harago

CIPCAren ustez, lurralde-garapena ez da formula matematiko bat, ezta esku-hartze tekniko hutsa ere.

Alfredok azaltzen duenez, "landa-garapena erakundeen arteko ahaleginen emaitza izan behar dela uste dugu, baina, batez ere, herritarrek berek bultzatua".

Ikuspegi integral horrek nekazaritza giza bizitzaren funtsezko dimentsioekin lotzea dakar: sexu eta ugalketa eskubideen sustapenetik eta nerabeen haurdunaldiaren prebentziotik, ur segurua eskuratzeraino eta tokiko eta eskualdeko gobernuen aurrean eragin politikoraino.

"Peruko erronka historikoa biztanleak eta Estatua elkarrengana hurbiltzea izan da", adierazi du. Tarte hori laburtzeko, CIPCAk zubi gisa jokatzen du, eta adostasun-guneak sustatzen ditu, non udalek, osasun- eta hezkuntza-sektoreek eta ekoizleen erakundeek elkarrizketarako, erabaki kolektiboak hartzeko eta benetako konpromisoak hartzeko aukera duten.

Ekonomia solidarioa praktikan: elkartasunaren erronka

Limoia, kakaoa edo kafea ekoizten duen familia baten egunerokotasunera ekonomia sozial eta solidarioaren printzipioak eramatea ez da lan erraza. Tradizioz, Piurako nekazaritza txikia, uztak lursailetan zuzenean erosten dituzten bitartekarien esku egon da. Sistema horrek berehala ordaintzeko aukera ematen badu ere, baldintza txarretan egin ohi du, eta ekoizleak ez du jakiten merkatuaren benetako balioa zein den.

Horren aurrean, CIPCAk aktiboki laguntzen die ekoizle-batzordeei eta bi kooperatiba gazteri sendotze-prozesuan. Proposamena argia da: merkaturatze kolektibo eta asoziatiboaren alde egitea, prezio hobeak negoziatzeko eta merkatu handiagoetara jotzeko.

Hala ere, Alfredok zintzotasunez aitortzen ditu aldaketa horren oztopo kulturalak:

"Landan, banakako salmenta berehala kobratzen da. Elkarteen bidezko salmentak pilatzea, akordioak egitea, negoziatzea eta ordainketa itxarotea eskatzen du. Hasieran ez da beti erakargarria izaten, baina gure rola da erakustea antolatzea dela biderik onena baliabide publikoetara eta funts lehiakorretara iristeko, eta, batez ere, autonomia irabazteko".

Aldaketa teknologiko eta antolatzaile horren adibide zehatz bat Malacasin (Salitral barrutia) bizi da, non limoi kooperatiba batek makina hautatzaile bat duen orain. Horrek aukera ematen die produktua tamainaren arabera sailkatzeko, prezioak dibertsifikatzeko eta merkatu desberdinetako eskaerei zehaztasunez erantzuteko, sailkatu gabeko uzta-blokeko salmenta atzean utziz.

Belaunaldi-erreleboa: emigratzen duen gazteriari entzutea

CIPCAren egungo hausnarketetan —eta Europako sare aliatuekin partekatzen du— oihartzun handiena duen gaietako bat belaunaldien arteko erreleboa da. Zer gertatzen da zelaia uzten duten gazteekin?

CIPCAk bere kooperatibetako bazkideekin duela gutxi egindako kasu-azterketa batek uste baino ñabardura gehiago dituen errealitate bat argitu zuen. Alfredok dioenez, "landan gazteak kanporatu besterik ez dutela egiten uste dugu, baina haietako askok itzultzeko asmoa dutela jakin dugu". Ikerketaren arabera, gazteen sektore garrantzitsu batek aldi baterako hirietara emigratzen du kapitala bildu eta lurrak erosteko; beste batzuek, berriz, agronomia edo zooteknia ikasketak egiten dituzte ezagutza tekniko berrituekin itzultzeko.

CIPCArentzat, horrek estrategia birdefinitzen du: "Belaunaldi-erreleborako lana ez da landan bakarrik egiten; gazteen bila joan behar da unibertsitateetara eta hirietako lantokietara". Erronka, gaineratu du, nekazarien kooperatibak eta elkarteak "lur emankorrak" izatea da, gazte horien parte-hartzea bultzatuz eta teknifikazio eta merkaturatze digitalerako proposamenak onartuz.

Emakumeen lidergoa eta agroekologia: egindako bidea

Agroekologiarako trantsizioa da aliantza honen beste zutabe nagusietako bat. Ongarri organikoak (solidoak eta likidoak) ekoizteko moduluen bidez, familiak ohartzen ari dira beren lursailen emankortasuna hobetu dezaketela modu jasangarri eta autonomoan. 
Hain zuzen ere, berrikuntza-gune horietan ari dira emakumeak rol protagonikoa hartzen. CIPCAk erakundeen estatutuak aldatzeko izan duen eraginari esker, errealitate nabarmena da gaur egun emakumeen parte-hartzea erabakiak hartzeko orduan. "Bidaia honetan gure kooperatibetako bateko presidentea izango dut bidelagun; lehen aldia da emakume batek kargu hori betetzen duena. Eta beste kooperatiban, lehendakariordea ere emakumea da", dio Alfredok harro.

"Comparte" komunitatearen balioa

CIPCArentzat, funtsezko euskarria da Comparte ikaskuntza-arteko komunitateko kide izatea —Alboanek eta jesuiten sareak bultzatua—. Gizarte- eta ingurumen-jarraipenerako tresna komunen balioa, agroekologiako talde teknikoen prestakuntza eta generoaren zeharkako ikuspegia azpimarratu ditu Alfredok. Tresnak elikatzen dizkigun eta erakundeei egunero laguntzeko orientatzen gaituen espazioa da, ondorioztatu du.

Peruko iparraldeko lanak aurrera jarraitzen du, eta premiazko erronkei egin behar die aurre, hala nola uzta-prozesuetako galerak murriztea (gaur egun % 40 eta % 50 artean dabiltza) eta sortu berri den Parte-hartze Bermeen Sistemaren Eskualde Kontseilua sendotzea tokiko ekoizpen organikoa ziurtatzeko. Alboanen laguntzarekin, CIPCAk erakusten jarraitzen du elikadura burujabetza eta justizia soziala egunez egun ereiten direla, modu kolektiboan eta oinak lurrean dituztela.